Historia regionu

OKOLICE BEŁCHATOWA

Dworki

Bełchatów (gm. M. Bełchatów)
- W położonym w centralnej części miasta zabytkowym dworku szlacheckim mieści się Muzeum Regionalne w Bełchatowie. Budynek usytuowany jest przy ulicy Rodziny Hellwigów 11 w otoczeniu urokliwego parku z rzeką Rakówką od strony zachodniej. Późnobarokowy dworek, zwyczajowo zwany "dworkiem Olszewskich" (od nazwiska jego powojennych właścicieli), był siedzibą znamienitych rodów szlacheckich związanych z Bełchatowem: Rychłowskich, Kaczkowskich oraz Hellwigów. Dwór zbudowany w I połowie XVIII wieku, zwrócony jest frontem ku wschodowi. Pierwotnie parterowy, w wieku XIX-tym dwukrotnie przebudowany; częściowo podpiwniczony. Obecną formę architektoniczną uzyskał po remoncie w 1998 roku. Od tegoż roku stanowi siedzibę Muzeum Regionalnego w Bełchatowie oraz Urzędu Stanu Cywilnego.

Bukowie (gm. Drużbice)
- kompleks dworsko-pałacowy, powstały w I połowie XIX wieku w stylu klasycystycznym; parterowy, murowany. W skład zabudowań dworskich wchodzi również czworak, obora i spichlerz z XIX wieku. Dworek ten stanowił niegdyś własność rodziny generała Janusza Głuchowskiego.

Dobrzelów (gm. Bełchatów)
- to klasycystyczny kompleks dworsko-parkowy, wybudowany w I połowie XIX wieku, murowany, parterowy.

Domiechowice (gm. M. Bełchatów)
- XIX-wieczny kompleks dworsko-parkowy. Niegdysiejsza siedziba rodziny Pieniążków. W obecnym kształcie pozostaje od 1922 roku, kiedy miała miejsce przebudowa obiektu. Stanowi własność jednej z bełchatowskich firm.

Głupice (gm. Drużbice)
- kompleks dworsko-parkowy, pochodzący z przełomu wieków XVIII i XIX, murowany, parterowy. Wybudowany przez Władysława Bykowskiego. W parku okalającym obiekt znajdują się ponad 300-letnie drzewa, wśród nich kilka pomników przyrody. Obecnie ten przepiękny niegdyś dworek, niestety popada w ruinę.

Kluki (gm. Bełchatów)
- zespół pałacowo-parkowy, wybudowany w latach 20-tych XX wieku, w stylu klasycystycznym na murach dawnej gorzelni opactwa cystersów.

Krześlów (gm. Zelów)
- kompleks dworsko-pałacowy, wybudowany w 1864 roku przez Wincentego Węsierskiego. Po oficynie pozostało jedynie gruzowisko. Park tworzący niegdyś wspaniałe otoczenie dla dworku jest bardzo zaniedbany - XVI-wieczna fosa okalająca dworek wypełniona jest szlamem. Most wiodący przez fosę do wrót dworku pozostaje zamknięty z uwagi na grożące niebezpieczeństwo. Obiekt można podziwiać jedynie ze sporej odległości. Obok zabudowań dworskich znajduje się gorzelnia z 1880 roku. Na terenie parku znajduje się pomnik przyrody - dąb szypułkowy, którego obwód pnia wynosi 3,30 m.

Lubiec (gm. Szczerców)
- kompleks dworsko-parkowy wybudowany w 1835 roku, w stylu klasycystycznym, murowany, parterowy. Położony na sztucznej wyspie, otoczonej fosą. Po wojnie został zdewastowany - stanowił część własności PGR-u. W wyremontowanym dworku od 1969 roku siedzibę znalazła szkoła podstawowa.

Mikorzyce (gm. Bełchatów)
- na otoczonej fosą wysepce, znajdują się tu ruiny dworu obronnego z XVI wieku.

Słupia (gm. Kluki)
- ten dworsko-parkowy kompleks pochodzi z połowy XIX wieku. Pałac został wybudowany w 1925 roku. W pobliżu dworku znajdują się budynki gospodarcze wybudowane w XIX wieku. W otaczającym dwór parku rosną ponad 100-letnie świerki, brzozy, lipy i graby. Starostwo Powiatowe planuje rewitalizację tego obiektu i parku dla potrzeb turystyki oraz edukacji ekologicznej i europejskiej.

Strzyżewice (gm. Kluki)
- kompleks dworsko-parkowy, powstały w 1934 roku. Dworek zdewastowany i popadający w ruinę. Niegdyś mieściła się tu szkoła podstawowa. Wokół parku piękny park o powierzchni 6 hektarów. Znajdują się w nich świerki, sosny i drzewa liściaste: jesiony, kasztanowce i ponad 100-letnie lipy.

Kościoły

Kaszewice
- kościół Świętej Trójcy Stojący do dzisiaj modrzewiowy kościół został wzniesiony w 1612 roku z fundacji Michała Koniepolskiego, właściciela Kaszewic. Główne wyposażenie świątyni stanowią: ołtarz główny z 1612 roku, w ołtarzu obraz Świętej Trójcy z 1962 roku, ołtarze boczne z obrazem św. Izydora z 1718 roku i św. Antoniego z 1731 roku. Murowana plebania została zbudowana w 1900 roku.

Parzno
- kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa Parafię w Parznie erygował arcybiskup gnieźnieński Jan zwany Janikiem w 1176 roku. Obecny kościół został wybudowany w latach 1903-1912 w stylu neoromańskim. Jest to kościół murowany, trójnawowy. W kościele znajduje się krypta z prochami Wandy Malczewskiej - cel lokalnych grup pielgrzymów.

Łękawa
- pierwszy kościół w Łękawie został wybudowany z modrzewia przez rodzinę Ostrowskich w 1773 roku. Pełnił on funkcję kościoła filialnego parafii Grocholice. W 1913 roku właścicielem łękawskich dóbr został Maciej Przedpełski. Jeden z jego synów- Józef w roku 1921 ofiarował pałac z zabudowaniami, parkiem i kościołem harcerzom Zagłębia Dąbrowskiego. W 1929 r. kościół stał się własnością diecezji łódzkiej. W skutek nieostrożności jednego z parafian w 1940 roku kościół spłonął. Pozostał po nim jedynie drewniany krzyż. W 1951 r. biskup Michał Klepacz ofiarował wsi drewniany kościół świętego Antoniego z Łodzi, który służył miejscowym wiernym aż do roku 1998, kiedy to został rozebrany. W 1998 roku na jego miejsce został wzniesiony obecny, murowany kościół.

Kleszczów
- Parafia Najświętszej Maryi Panny Anielskiej 1919 roku biskup Stanisław Zdzitowiecki utworzył w Kleszczowie ekspozyturę, a w 1920 r. pełnoprawną parafię, wydzielając jej teren z parafii w Sulmierzycach. Kościół drewniany wybudowano w latach 1919 - 1920. W czasie II wojny światowej kościół był zamknięty dla celów religijnych, zamieniony na magazyn zboża, ograbiony, zdewastowany. W latach 1945-1954 parafia dzierżawiła kościół protestancki istniejący w Kleszczowie.Od 1954 roku po remoncie kościół z powrotem stał się miejscem kultu katolickiego. Budowę nowego kościoła rozpoczęto 8 września 1979 r.

Szczerców
- kościół parafialny Narodzenia Najświętszej Marii Panny Parafię Szczerców erygował w 1367 roku arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki. Pierwszy kościół pod wezwaniem Apostołów Piotra i Pawła wybudowano w 1360 roku. Jego fundatorem był król Kazimierz Wielki. W 1642 roku kościół ten spłonął. Dwa lata później wybudowano nową świątynię pod tym samym wezwaniem, która również spłonęła - w 1860 roku. W 1870 roku powstał trzeci, stojący do dziś kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, który uległ zniszczeniu podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku. Odbudowę murowanego szczercowskiego kościoła przeprowadzono w latach 1945 - 1953 . W latach 1950 - 1959 odbudowano także główny ołtarz drewniany ozdobiony kolumnami i figurami apostołów Piotra i Pawła.

Suchcice
- kościół św. Ignacego Loyoli Parafię w Suchcicach erygował w 1780 roku arcybiskup gnieźnieński Antoni Ostrowski. Kościół jest drewniany, z bali modrzewiowych, wewnątrz wyłożony drewnem sosnowym. Wieżyczka jest z sygnaturką, obudowana blachą miedzianą. Budowę zakończono w 1779 roku. Zabytki wnętrza suchcickiej świątyni to: ołtarz główny i dwa ołtarze boczne z desek, obciągnięty płótnem malowanym temperą, w ołtarzu głównym obrazy św. Ignacego Loyoli i św. Trójcy. W ołtarzach bocznych znajdują się obrazy Ewy i Matki Bożej Jasnogórskiej oraz św. Kazimierza i św. Antoniego Padewskiego, Droga Krzyżowa rzeźbiona w drewnie, wykonana w 1661 roku.

Postękalice
- Kościół św. Rocha Kościół w Postękalicach został wybudowany w 1737 roku. Wieża pochodzi z roku 1922. Kościół był remontowany w roku 1948 oraz w latach siedemdziesiątych, kiedy to m.in. wzmocniono fundament. Kościół w Postękalicach położony jest na niewielkim wzniesieniu, w północnej części wsi. Otoczony jest niskim murem z kamieni polnych. Jest drewniany i składa się z nawy i węższego prostokątnego prezbiterium. W pobliżu ołtarza znajduje się obraz pt. "Zaśnięcie Matki Boskiej".

Pożdżenice
- kościół św. Kazimierza i Barbary Pierwszy, modrzewiowy kościół pod wezwaniem św. Barbary został wzniesiony w 1620 roku z fundacji Wojciecha i Barbary z rodu Wężyków Gomolińskich. Parafię pażdżenicką erygował 17 października 1622 roku arcybiskup gnieźnieński Wawrzyniec Gembicki herbu Nałęcz. Obecna modrzewiowa świątynia została wzniesiona na miejscu starej pod koniec XVIII wieku. Kościół ten jest jednonawowy, zbudowany na planie prostokąta z płaskim stropem i dwoma bocznymi ołtarzami. Pod koniec XVIII wieku pażdżenicki kościół był miejscem przybywania pielgrzymek i sanktuarium Matki Boskiej Wniebowziętej.

Łobudzice
- kościół św. Wawrzyńca Parafię w Łobudzicach erygował arcybiskup gnieźnieński w 1488 roku. Pierwszy kościół wybudowano już w 1484 roku. Rozebrano go w roku 1775. Drugi - spłonął w 1795 roku. W tym samym roku powstała obecna świątynia z fundacji Kazimierz Krzyckiego. Była kilkakrotnie remontowana. Kościół w Łobudzicach jest drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany, na planie krzyża, którego ramiona tworzą dwie kaplice.

Grocholice
- parafia Wszystkich Świętych Parafia Grocholice została erygowana w 1230 r. przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego Czarnkowa. Kościół Wszystkich Świętych wybudowany został w latach 1220 - 1233 z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego z Czarnkowa z cegły i polnego kamienia, w stylu gotyckim o sklepieniu w prezbiterium murowanym, a w nawie głównej drewnianym. Z powodu wielkiego zniszczenia i braku należytej opieki spowodowanej wyludnieniem miasta po pożarze kościół w latach 1781 - 1785 był zamknięty. Początkowo kościół wystarczał dla potrzeb parafii jednak na skutek jej wzrostu w 1897 roku ks. prob. Franciszek Zając przystąpił do gruntownej odbudowy i rozbudowy tej świątyni, która trwała do 1910 roku. Zwiększono jej długość przez odbudowanie prezbiterium i kruchty, odbudowano trzy kaplice i zakrystię oraz wybudowano dwie wieże. Ze starego kościoła pozostała tylko część murów nawy głównej.

Wygiełzów
- kościół Nawrócenia św. Pawła i Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Jest to kościół modrzewiowy, zbudowany w 1796 r. staraniem parafian na miejscu kościoła murowanego. W 1831 roku kościół w Wygiełzowie otrzymał barokowy ołtarz wielki, sprowadzony z poklasztornego kościoła franciszkanów w Piotrkowie. W trakcie prac konserwatorskich, podjętych dla upamiętnienia 200 - lecie kościoła odkryto na ścianach wewnętrznych prezbiterium oryginalną polichromię z XVIII wieku. Pieczołowicie odnowione malowidło przedstawia św. Józefa z Dzieciątkiem.

Zelów
- kościół rzymsko - katolicki Matki Boskiej Częstochowskiej Parafia Zelów została utworzona w 1926 r. Obecny kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej został wybudowany w latach 1931-1933 lub 1933- 1936 z inicjatywy proboszcza parafii zelowskiej. Wcześniej, od 1916 roku nabożeństwa odprawiano w drewnianej kaplicy.

Zelów
- kościół Chrześcijan Baptystów Kościół ten został zbudowany na działce wykupionej od prywatnego właściciela przez zelowskich baptystów w 1879 roku. Początkowo nabożeństwa zelowskiego zboru baptystycznego odbywały się w prywatnych domach. Budowę własnego kościoła zbór ten zakończył w 1896 roku.

Zelów
- kościół ewangelicko - augsburski Kościół ten został zbudowany w latach 1931-1936. Zelów stał się centrum luteran w tej okolicy na przełomie XIX i XX wieku. W tym czasie świątynia luterańska znajdowała się w Pożdżenicach. Kamień węgielny pod budowę kościoła ewangelicko - augsburskiego w Zelowie wmurowano 27 września 1931 roku. Poświęcenie ukończonego kościoła nastąpiło 17 maja 1936 roku.

Rusiec
- kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny Parafię w Ruścu erygował arcybiskup Maciej Łubieński w 1643 roku. Obecny kościół to drugi lub trzeci na tym samym miejscu. Dawne świątynie były drewniane, obecna jest murowana, wykonana z cegły, nieotynkowana, wybudowana w stylu neogotyckim w latach 1895- 1911. Zabytki wnętrza kościoła w Ruścu stanowią m. in. ołtarze barokowe z dawnego kościoła rozebranego w 1896 roku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Rusieckiej z początku XVIII wieku.

Chabielice
- kościół św. Michała Archanioła Parafia Chabielice została erygowana w 1649 roku. Wcześniej, przez wiele stuleci najważniejszą rolę na ziemiach chabielickich pełniły Osiny, położone przy trakcie kupieckim i drogowym z Krakowa do Kalisza. Obecny kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła wybudowano w 1959 roku. Wcześniej istniał tu kościół św. Michała wzniesiony zaraz po II wojnie światowej. Do czasu zniszczenia tego kościoła przez hitlerowców w 1939 roku nabożeństwa odbywały się także w starym kościele wybudowanym w 1776 roku przez kasztelanową Konstancję z Jordanów Walewską.

Kociszew
- kościół św. Teodora Męczennika Pierwszy kościół zbudowany w 1660 roku z fundacji Rościsława i Zofii Walewskich spłonął w 1756 roku. Obecny kościół wzniesiono w 1775 roku z fundacji Zygmunta Dobka, miecznika sieradzkiego, właściciela dawnych dóbr Walewkich. Kościół poświęcił prymas Antoni Ostrowski w 1781 roku. Do czasu erekcji parafii był kościołem filialnym parafii Łobudzice. W kociszewskim kościele znajduje się nawa główna i węższe od niej prezbiterium. Kościół jest wpisany do katalogu zabytków. Do zabytków sztuki stanowiących własność parafii należą m. in. fotel barokowy z XVII wieku, komoda rzeźbiona.

Łękińsko
- kościół św. Jana Chrzciciela Wieś niegdyś należała do parafii w Kamieńsku, następnie do Woli Grzymalinej - data powstania tej parafii nie jest znana. Po pożarze plebanii w Woli Grzymalinej w 1871 roku sprawowanie liturgii przeniesiono do kościoła filialnego w Łękińsku. u. Kościół modrzewiowy wybudował w Woli Grzymalinej w 1584 roku Jana Grzymała Wolski, właściciel wsi, która wtedy nosiła nazwę Wola Czyżowska. Kościół ten pełnił początkowo funkcje kościoła parafii Kamieńsk.W czasie okupacji hitlerowskiej oba kościoły: w Woli Grzymalinej i w Łękińsku zostały obrabowane i zamienione na magazyny zboża. Ze zniszczeń wojennych zostały odrestaurowaneW latach osiemdziesiątych XX wieku rozpoczęto na terenie parafii budowę i eksploatację kopalni węgla brunatnego Bełchatów. Musieli opuścić swoje domy mieszkańcy wsi Piaski, Czyżów, Wola Grzymalina, a także Kolonia Spółdzielcza z Łękińska. Kościół z Woli Grzymalinej został przewieziony do Białej Pajęczańskiej i tam po powstaniu zaczął pełnić funkcję kościoła parafialnego. Kościół w Łękińsku stojący w odległości 500 metrów od wykopu doznał pęknięć murów w nadprożach, szczególnie na styku między nawą kościoła a chórem.

Zelów (kościół ewangelicko-reformowany)
- historia budowy Starania o wzniesienie kościoła rozpoczęto po nabyciu przez kolonistów czeskich majątku Zelów. W 1802 roku brak kościoła musiał stanowić dla społeczności zboru zelowskiego znaczącą dotkliwość, gdyż 29 listopada 1804 roku zarząd gminy skierował do Berlina prośbę o pozwolenie na wystawienie świątyni. Budowy jednak nie rozpoczęto. Dopiero gdy Zelów znalazł się na terenie Królestwa Polskiego, w 1816 roku członkowie zboru wznowili starania o budowę kościoła. 12 lipca 1821 r. odbyła się uroczystość położenia kamienia węgielnego. Prace budowlane zakończono 1 lutego 1825 roku. Budynek prezentuje styl klasycystyczny, jest murowany. Trójnawowe wnętrze jest niemalże pozbawione ozdób. Wewnątrz kościoła znajdują się tablice ku czci Jana Husa i Jana Kalwina. Wokół cmentarza zlokalizowany jest cmentarz, na którym odnaleźć można mogiły niektórych z założycieli Zelowa.

Osobliwości przyrodnicze

Aleja brzóz
- rozciąga się od Szczercowa, po obu stronach drogi, aż do bagna "Przerębiec". Jest to piękna aleja złożona z brzóz, wśród których dużą osobliwość botaniczną stanowi kilka sztuk o czarnej korze.

Dąb Cygański
- około 900-letni dąb, znajdujący się w gm. Kluki, w okolicach m. Grobla, na drodze do Osiny Kluckiej. Dąb wyrósł na 22 m wysokości, jego obwód mierzony na wysokości ludzkiej piersi (tzw. pierśnica) to 160 cm. Nazwa tego pomnika przyrody ma swą genezę w legendzie ludowej, według której do Parzna zmierzała Królowa Jadwiga z własnoręcznie wyhaftowanym ornatem - darem dla miejscowej parafii i kościoła. Pod Klukami orszak zaskoczyła burza. Jeden z giermków dostrzegł w strugach deszczu smugę dymu. Na polanie pod dębem rozbił swój obóz cygański tabor, w którym królowa znalazła schronienie i należną jej cześć.

Generał, dąb szypułkowy
- Jego obwód wynosi 4,5 m, ma około 300 lat i 22 m. wysokości. Znajduje się w miejscowości Dobiecin, w okolicy szkoły podstawowej. Swą nazwę otrzymał na pamiątkę stopnia patrona szkoły - generała Janusza Głuchowskiego. Według przekazów, dąb ostał się z lasu wyciętego przez Niemców, są pod nim pochowani żołnierze niemieccy, rozstrzelani przez Armię Czerwoną.

Rezerwat florystyczny "Łuszczanowice"
- powstały w 1976 roku to kompleks jodłowy - 40-hektarowy kompleks starodrzewu, w którym najstarsze drzewa mają ponad 100 lat. Rezerwat zajmuje południowe krańce gminy Kleszczów. Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie fragmentu lasu jodłowego naturalnego pochodzenia na granicy zasięgu jodły. Rosną tu rośliny lasów liściastych, m.in. zawilec gajowy, przylaszczka, perłówka zwisła, marzanka wonna, sałatnik leśny i inne.

"Święte Ługi"
- to rozległe torfowiska i duża powierzchnia wodna na północ od wsi Lubiec w gminie Szczerców. Jest tu bogaty świat fauny (ptactwa) i flory. Spotkać tu można m. in. widłak torfowy, rosiczkę, grzebienie północne, przygiełkę białą, ponikło sutkowate.

"Bugaj"
- to miejsce gdzie można spotkać ciekawe okazy fauny i flory, znajduje się w okolicy Bełchatowa-Grocholice.

Fragment "Szczercowskiego" Obszaru Chronionego Krajobrazu
- obejmuje on południowe tereny gminy Zelów. Są to przygraniczne kompleksy leśne gminy wraz z licznymi enklawami pól i dolin rzecznych.

Fragment "Tuszyńsko-Dłutowskiego" Obszaru Chronionego Krajobrazu
- obejmuje on skrawek gminy Zelów. W jego terytorium znajdują się obszary należące do wsi Kolonia Karczmy, Jamborek, Karczmy, Kuźnica oraz części obrębu miejscowości Zabłoty i Pawłowa. Jest to teren mający duże walory przyrodnicze, spośród których najbardziej wartościową jest dolina Grabi.

Jezioro Żółkin
- to jedno z najładniej położonych leśnych jezior w powiecie bełchatowskim, w miejscowości Zawadów. Pomimo upływu czasu nadal zachowało swój dziki, nieokiełznany charakter. Latem można doznać nad nim ochłody, zimą - poćwiczyć jazdę na łyżwach.

Parchliny
to leśne uroczysko, które stanowią lasy - liściaste grądy. Znajduje się w odległości 3 km od Chabielic i 11 km od Szczercowa.

Śladami historii

Polowe fortyfikacje z czasów kampanii wrześniowej
- w czerwcu 1939 roku na rozkaz marszałka Rydza-Śmigłego rozpoczęto budowę umocnień fortyfikacyjnych. Budowę schronu polowego żelbetowego, stanowiącego główny cel tych umocnień rozpoczynano od wykopania rowu o głębokości około 0,8 m, przeznaczonego na płytę fundamentową z betonu o grubości około 20 cm. Wznoszono drewniany szalunek, następnie ustawiane były pręty o średnicy 1 i 2 cm, schron wzmacniano siatkami. Grubość ścian schronu dochodziła do 1,2 m. Powierzchnia schronu dla 4-osobowej załogi wynosiła 5,7 m kw.

W okolicach Borowskiej Góry oraz między miejscowością Księży Młyn i Rozprzą, podczas kampanii wrześniowej toczono ciężkie boje. W pobliżu trasy Oleśnik-Księży Młyn znajdują się bunkry będące niegdyś częścią linii umocnień kampanii wrześniowej z 1939 roku.

Druga linia obronna biegła w okolicach Szczercowa, wzdłuż Widawki. W maju 1939 roku miejscowa ludność rozpoczęła budowę umocnień, okopów i schronów oraz rowów przeciwczołgowych. Pozostałości po tych fortyfikacjach można oglądać w okolicznych lasach. Jadąc z Lubca w kierunku Szczercowa, na łąkach widoczne są dwa schrony, kolejny - trzeci znajduje się na terenie okolicznych łąk.

Borowskie Góry (gm. Bełchatów)
- w okresie kampanii wrześniowej 1939 roku, ten odcinek broniony był przez zgrupowanie dowodzone przez generała Ludwika Czyżewskiego. Na polu chwały poległo 870 żołnierzy. Współcześnie, 1 września każdego roku odbywają się tu patriotyczne manifestacje. W miejscu tym przeprowadzane są lekcje historii organizowane w terenie przez lokalne organizacje i instytucje kultury.

Ciekawe okolice

Punkt widokowy w Kleszczowie
- to miejsce, gdzie można podziwiać wspaniałą panoramę odkrywkowej Kopalni Węgla Brunatnego w Bełchatowie oraz infrastrukturę Elektrowni "Bełchatów".